Зянон Пазняк

У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пазняк. Зяно́н Станісла́вавіч Пазня́к (нар. 24 красавіка 1944, в. Суботнікі, Іўеўскі раён) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч, археолаг, мастацтвазнаўца, пісьменнік. Адзін з заснавальнікаў «Мартыралогу Беларусі» (1988) і Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне» (1989—1999), старшыня Кансерватыўна-Хрысціянскай партыі — БНФ (з 1999).

Біяграфічныя звесткі

Беларус, каталік. Унук беларускага дзеяча ў міжваеннай Польшчы Янкі Пазняка. Бацька загінуў на фронце ў снежні 1944. Скончыў Суботніцкую сярэднюю школу, мастацтвазнаўчае аддзяленне Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута (1967), аспірантуру пры Інстытуце этнаграфіі, мастацтвазнаўства і фальклору АН БССР (1972).

З 1960-х шмат рабіў для захавання гістарычнай спадчыны, помнікаў архітэктуры і гісторыка-архітэктурнага асяроддзя. У 1969 разам з Лявонам Баразной апублікаваў у газэце «Правда» артыкул «Заботясь о будущем», спрабуючы выратаваць ад знішчэння гістарычную вуліцу Няміга, што адтэрмінавала знішчэнне многіх гістарычна каштоўных будынкаў і кварталаў у цэнтры Мінска, у т.л. Траецкага прадмесця, Верхняга горада і Ракаўскага прадмесця.

Займаўся мастацтвазнаўствам. У 1974 пазбаўленны працы ў Інстытуце мастацтвазнаўства, з 1976 займаўся археалогіяй. Працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у аддзеле археалогіі Інстытута гісторыі АН БССР, вывучаў перыяд позняга Сярэднявечча ў Беларусі, займаючыся раскопкамі Мінска, Лоска і інш. У 1981 абараніў дысертацыю па гісторыі беларускага тэатра, з прычыны канфлікту з кіраўніцтвам інстытута абарона адбылася ў Ленінградзе.

У 1988 адкрыў і археалагічна даследаваў масавыя пахаванні людзей у Курапатах. У чэрвені 1988 у газеце «Літаратура і мастацтва» апублікаваў артыкул «Курапаты — дарога смерці» аб растрэлах у прыгарадзе Мінска тысяч мірных грамадзян у сталінскую эпоху. Масавая дэманстрацыя памяці ахвяр сталінізму («Дзяды-88») 30.10.1988 была разагнаная ўладамі з ужываннем дубінак і слёзатачывых газаў. Вынікам стаў рост апазіцыйных настрояў і ўтварэння Аргкамітэта па стварэнні Беларускага народнага фронту, начале якога стаў З. Пазняк. Старшыня Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» (1989—1999) і партыі БНФ (1993—1999).

Пазней Зянон Пазняк сказаў:[1]

Дачыненьні з электаратам у той час складаліся такім чынам, што калі не казаць праўду, то трэба было казаць хлусьню. Фронт адкінуў КПСС і здабыў Незалежнасьць краіны на ідэях праўды, служэньня народу і Айчыне.</p>

Праціўнікі Фронту стаялі на ідэях СССР, КПСС, калгасаў і супраць незалежнасьці краіны. Ужо ў першым туры выбараў 4 сакавіка [1990](/1990 "1990") года абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР. З мая 1990 па студзень 1996 — дэпутат [Вярхоўнага Савета](/Вярхоўны_Савет_Беларусі "Вярхоўны Савет Беларусі") XII склікання, кіраўнік [апазіцыі БНФ](/Апазіцыя_Беларускага_народнага_фронту_«Адраджэньне» "Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»"). Дабіваўся адкрыцця праўды пра маштабы [Чарнобыльскай катастрофы](/Чарнобыльская_катастрофа "Чарнобыльская катастрофа"), зацвярджэнню [бел-чырвона-белага сцяга](/Бел-чырвона-белы_сцяг "Бел-чырвона-белы сцяг") і [герба Пагоні](/Герб_Пагоня "Герб Пагоня") як дзяржаўных сімвалаў, удзельнічаў у распрацоўцы сацыяльна-эканамічнага заканадаўства. У [1992](/1992 "1992") пад кіраўніцтвам З. Пазняка фракцыяй БНФ у ВС РБ створана Канцэпцыя эканамічнага развіцця Беларусі[[2]](/Зянон_Пазняк#cite_note-2). У 1994 годзе Зянон Пазняк ажаніўся з аднапартыйкай Галінай Вашчанка. Для 50-гадовага Пазняка гэта быў першы шлюб.

З. Пазняк вылучаўся кандыдатам у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь на [выбарах 1994 года](/Прэзідэнцкія_выбары_ў_Беларусі,_1994 "Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі, 1994"), атрымаў у першым туры 12,82 % галасоў, заняўшы трэцяе месца, і не трапіў у другі тур. У студзені 1995 года, пасля ўварвання расійскіх войскаў у [Чачню](/Чачня "Чачня"), апазіцыя БНФ у Вярхоўным Савеце выступіла ў падтрымку народа Чачні. Наваабраны Прэзідэнт Беларусі [Аляксандр Лукашэнка](/Аляксандр_Рыгоравіч_Лукашэнка "Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка") ў адказ заявіў, што Зянон Пазняк заклікае беларусаў ехаць ваяваць. Апошні падаў у суд, Вярхоўны Суд прызнаў рацыю Пазняка і абавязаў Лукашэнку абвергнуць сказанае і выбачыцца; зроблена гэта не было[[3]](/Зянон_Пазняк#cite_note-3). Напярэдадні [рэфэрэндуму 1995 года](/Рэферэндум_у_Беларусі_(1995) "Рэферэндум у Беларусі (1995)"), які быў ініцыяваны прэзідэнтам А. Лукашэнкам і тычыўся пазбаўлення «Пагоні» і бел-чырвона-белага сцяга статусу дзяржаўных сімваляў, а беларускай мовы — статусу адзінай дзяржаўнай мовы, эканамічнай інтэграцыі з Расіяй і права прэзідэнта распускаць парламент, дэпутаты апазіцыі БНФ абвясцілі галадоўку на знак пратэсту. Уначы з 11 на 12 красавіка яны былі гвалтоўна выдаленыя з [будынку Вярхоўнага Савета](/Дом_урада_(Мінск) "Дом урада (Мінск)"). Як згадвае яго паплечнік, былы дэпутат [Сяргей Навумчык](/Сяргей_Навумчык "Сяргей Навумчык"): *«Пазьняка ўдарылі нагой у грудзі, выціскалі вочы, білі аб сьцяну»*[[4]](/Зянон_Пазняк#cite_note-4). На парламенцкіх выбарах у маі 1995 года балатаваўся па Ангарскай акрузе ў г. Мінску. Прайграў у другім туры і не атрымаў дэпутацкі мандат[[5]](/Зянон_Пазняк#cite_note-5). На парламенцкіх выбарах у лістападзе 1995 года балатаваўся ў г. [Смаргонь](/Смаргонь "Смаргонь"). Паводле афіцыйных дадзеных набраў 47 % галасоў, ягоны супернік — 40 %, але 13 % прагаласавалі супраць абодвух кандыдатаў, і выбары не адбыліся[[6]](/Зянон_Пазняк#cite_note-6). У сакавіку [1996](/1996 "1996"), пазбягаючы магчымага арышту, пакінуў Беларусь разам з Сяргеем Навумчыкам, праз месяц вярнуўся ў Мінск на [Чарнобыльскі шлях-96](/Чарнобыльскі_шлях-96 "Чарнобыльскі шлях-96"), затым зноў пакінуў краіну. Некаторы час знаходзіўся ва Украіне, Чэхіі, Польшчы, Вялікабрытаніі, пасля быў запрошаны ў [ЗША](/ЗША "ЗША"), дзе ўрадам яму 24 жніўня 1996 дадзены палітычны прытулак. У эміграцыі займаецца палітычнай дзейнасцю, сустракаецца з грамадскасцю і журналістамі розных краін. Жыве з сям’ёй у Варшаве (Польшча). З 1996 выдае ў [Варшаве](/Варшава "Варшава") бюлетэнь «Беларускія ведамасьці». З. Пазняк вылучаўся кандыдатам у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь на [выбарах 1999 года](/Прэзідэнцкія_выбары_ў_Беларусі_(1999) "Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1999)"), якія прызначылі дэпутаты Вярхоўнага Савета, верныя Канстытуцыі 1994 года. Але фактычна выбары не адбыліся. Восенню 1999 года крызіс, які ўзнік пасля вострай крытыкі Зянона Пазняка на адрас старшыні ЦВК [Віктара Ганчара](/Віктар_Ганчар "Віктар Ганчар"), скончыўся расколам БНФ на дзве структуры: [партыю БНФ](/Партыя_БНФ "Партыя БНФ") пад кіраўніцтвам [Вінцука Вячоркі](/В._Вячорка "В. Вячорка") і [Кансерватыўна-Хрысціянскую партыю — БНФ](/Кансерватыўна-Хрысціянская_партыя_—_БНФ "Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ") на чале з Зянонам Пазняком. Для прадухілення небяспекі, якая навісла ў гэты час над [Курапатамі](/Курапаты "Курапаты"), Зянон Пазняк заклікаў да стварэння Народнага Мемарыялу і прапанаваў ідэю Крыжовага шэсця на [Дзяды](/Дзяды "Дзяды"). Канцэпцыя Мемарыялу — тэхналогія, колькасць і размяшчэнне крыжоў — абмяркоўвалася ў лютым-сакавіку 2000 года, у тым жа годзе адбылося першае Крыжовае шэсце. 15.6.2001 была зарэгістравана ініцыятыўная група па зборы подпісаў для вылучэння яго кандыдатам у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь у колькасці 1429 чал., кіраўнік ініцыятыўнай групы Сяргей Папкоў. Паводле звестак выбарчых штабоў, ініцыятыўная група З. Пазняка сабрала 104 600 подпісаў, але частка іх згубілася з-за таго, што подпісы рэгістравалі ў раёнах, дзе яны былі сабраныя, а не па месцы жыхарства іх уладальнікаў. У выніку ЦВК зарэгістравала толькі 75 818 подпісаў[[7]](/Зянон_Пазняк#cite_note-7), а З. Пазняк заклікаў сваіх прыхільнікаў нікога не падтрымліваць. 21.12.[2005](/2005 "2005") ініцыятыўная група лідара Кансерватыўна-хрысціянскай партыі БНФ па вылучэнні яго ў кандыдаты ў прэзідэнты падала спісы на рэгістрацыю. «*Юридически г-н Позняк не имеет права принимать участие в данных президентских выборах*», — заявіла Старшыня Цэнтрвыбаркама [Л. Ярмошына](/Лідзія_Ярмошына "Лідзія Ярмошына"). У склад ініцыятыўнай групы, якую ўзначаліў намеснік старшыні партыі С. Папкоў, уваходзіла 2405 чал. 26.1.2006 З. Пазняк заявіў, што яго ініцыятыўная група не будзе здаваць сабраныя подпісы. «*У гэтай сітуацыі, калі маёй групе арганізавалі міліцэйскае пераследаванне, і мяне не будуць рэгістраваць па палітычных чынніках, мы не можам аддаваць адрасы і пашпартныя дадзеныя маіх прыхільнікаў у лапы гэтых марыянетак, каб людзей потым пераследвалі або выганялі з працы*», — заявіў З. Пазняк.

Пад яго кіраўніцтвам калектывам палітыкаў і спецыялістаў у 2017 годзе распрацавана праграма «Вольная Беларусь» як праект новай Беларусі[[8]](/Зянон_Пазняк#cite_note-8). Каментуючы тэму свайго магчымага вяртання на Беларусь, Зянон Пазняк заявіў, што Аляксандр Лукашэнка не змяняецца, і «*прыезд Пазняка ў ягоны гэбісцкі калгас азначаў бы прызнанне ляяльнасці ягонай душагубкі і маральную капітуляцыю беларускага Адраджэння*»[[1]](/Зянон_Пазняк#cite_note-svaboda.org-1). У 2019 годзе ў звароце да дэпутатаў Вярхоўнага Савета Беларусі XII і XIII скліканняў Зянон Пазняк адзначыў, што народ пазбаўлены правоў чужароднай уладай. Ён звярнуў асаблівую ўвагу на пагрозу беларускай незалежнасці і суверэнітэту з боку пуцінскай Расіі[[9]](/Зянон_Пазняк#cite_note-9). Галоўную задачу беларускай нацыі ён сфармуляваў так: «*абараніць, захаваць, умацаваць суверэнітэт і незалежнасць Беларусі*»[[1]](/Зянон_Пазняк#cite_note-svaboda.org-1). Навукова-даследчыцкая дзейнасць ------------------------------- Даследаваў археалогію і архітэктуру сярэдневяковых гарадоў і мястэчак Беларусі, беларускае мастацтва і мастацкую культуру, займаўся тэорыяй і практыкай аховы і аднаўлення культурна-гістарычнай спадчыны [Мінска](/Мінск "Мінск"). Праводзіў раскопкі ў Мінску, Мядзеле, [Лоску](/Лоск "Лоск") (Валожынскі раён), [Суботніках](/Суботнікі "Суботнікі") (Іўеўскі раён), [Курапатах](/Курапаты "Курапаты") пад Мінскам і інш. Аўтар кніг па мастацтву і архітэктуры. Літаратурная і мастацкая творчасць ----------------------------------

Зянон Пазняк чытае «Лісты з-пад шыбеніцы» К. Каліноўскага падчас Беларускай дыктоўкі ў Варшаве, 28 лютага 2013

Выдаў некалькі зборнікаў паэзіі і фотаальбомаў. Узнагароды ---------- Узнагароджаны [медалём 100 гадоў БНР](/Медаль_100_гадоў_БНР "Медаль 100 гадоў БНР") [Рады Беларускай Народнай Рэспублікі](/Рада_Беларускай_Народнай_Рэспублікі "Рада Беларускай Народнай Рэспублікі")[[10]](/Зянон_Пазняк#cite_note-10). Ацэнкі ------

Беларускі палітык і дыпламат [Пётр Садоўскі](/Пётр_Садоўскі "Пётр Садоўскі") называе Зянона Пазняка галоўным героем таго часу, калі здабывалася беларуская незалежнасць[[11]](/Зянон_Пазняк#cite_note-11). Пісьменніца [Святлана Алексіевіч](/Святлана_Алексіевіч "Святлана Алексіевіч") сказала, што Зянон Пазняк у эміграцыі «мае справу не з рэальнай Беларуссю, а з той, якая ў яго ў галаве»[[12]](/Зянон_Пазняк#cite_note-12). Галоўны рэдактар часопіса [ARCHE](/ARCHE "ARCHE") [Валерый Булгакаў](/Валерый_Булгакаў "Валерый Булгакаў") заўважыў, што рыторыка Зянона Пазняка фактычна не змяняецца з канца 1980-х[[13]](/Зянон_Пазняк#cite_note-13). Бібліяграфія ------------ * Браслаўшчына. Мн., 1970; * Рэха даўняга часу. Мн., 1985; * Сапраўднае аблічча. — Мн., 1992; * Курапаты. Менск — Ню Ёрк, 1993; * Глёрыя Патрыя. Вільня, 2000. * [Гутаркі з Антонам Шукелойцем](http://www.bielarus.net/pdf/ksiazka_2003_rok_srodek.pdf). — Беларускія ведамасьці, Варшава; Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, Вільня, 2003. — 144 с.: іл. [ISBN 9955-9337-8-X](/Special:BookSources/995593378X) Зноскі ------ 1. [1](/Зянон_Пазняк#cite_ref-svaboda.org_1-0) [2](/Зянон_Пазняк#cite_ref-svaboda.org_1-1) [3](/Зянон_Пазняк#cite_ref-svaboda.org_1-2) [svaboda.org](https://www.svaboda.org/a/29898956.html) 2. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-2) Апублікавана ў «Народнай газеце» ад 16 красавіка 1992. 3. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-3) [nashaniva.by](https://nashaniva.by/?c=ar&i=229384) 4. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-4) *Навумчык С.* Дзевяноста пяты. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015 5. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-5) [Вопреки очевидности/Владимир Мацкевич. — Невский простор, 2006. — 210 с.](https://eurobelarus.info/files/22/86/Vopreki_ochevidnosti.pdf) — с.78-80 6. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-6) *Навумчык С.* Дзевяноста пяты. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015. — С. 264 7. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-7) <http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Archive-Elections-PRB2001-Soob3.pdf> [Архівавана](https://web.archive.org/web/20171209103335/http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Archive-Elections-PRB2001-Soob3.pdf) 9 снежня 2017. Сообщение об итогах выдвижения гражданами Республики Беларусь кандидатов в Президенты Республики Беларусь(по результатам заседания Центральной комиссии 8 августа 2001 года) 8. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-8) [news.tut.by](https://news.tut.by/economics/540650.html) [Архівавана](https://web.archive.org/web/20190926040850/https://news.tut.by/economics/540650.html) 26 верасня 2019. 9. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-9) [svaboda.org](https://www.svaboda.org/a/29760733.html) 10. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-10) [Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100](https://www.svaboda.org/a/29838254.html) 11. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-11) [svaboda.org](https://www.svaboda.org/a/30149637.html) 12. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-12) [belsat.eu](https://belsat.eu/news/yon-mae-spravu-ne-z-realnayu-belarussyu-a-z-prydumanayu-aleksievich-raskrytykavala-paznyaka-praz-kalinouskaga/) 13. [↑](/Зянон_Пазняк#cite_ref-13) [gazeta.arche.by](https://gazeta.arche.by/article/415.html) [Архівавана](https://web.archive.org/web/20200628203511/https://gazeta.arche.by/article/415.html) 28 чэрвеня 2020. Літаратура ---------- * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 519-520. — 560 с. — 10 экз. — [ISBN 985-11-0188-5](/Special:BookSources/9851101885) (Т. 11).; * Позняк Зенон Станиславович // Кто есть кто в Республике Беларусь: Электронный справочник; БДГ on-line. — Эл. ресурс bdg.by; * Позняк Зенон // Кто есть кто в Беларуси. Хто ёсць хто ў Беларусі. Who’s who in Belarus / Складальнікі В. Голубеў, А. Кіжэ, А. Смольскі, В. Трыгубовіч, Г. Ахметава, В. Чуйко. — М.: Кніжны дом «Университет», 1999. — 176 с. [ISBN 5-8013-0068-6](/Special:BookSources/5801300686) Спасылкі -------- * [![Лагатып Вікісховішча](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)](/Вікісховішча "Лагатып Вікісховішча") На [Вікісховішчы](/Вікісховішча "Вікісховішча") ёсць медыяфайлы па тэме [Зянон Пазняк](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Zianon%20Pazniak "commons:Category:Zianon Pazniak") * [Афіцыйны сайт Зянона Пазняка](http://www.pazniak.info) * [Bielarus.net Беларуская Салідарнасць](http://www.bielarus.net) * [Кансерватыўна-Хрысціянская Партыя — БНФ](http://www.narodnaja-partyja.org/) * [Блог на радыё «Свабода»](http://www.svaboda.org/archive/Zianon_Pazniak/latest/592/3045.html) * [З. Пазняк пра стварэнне «апазіцыі»](http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=kBidN2ffq0I)

Тэмы гэтай старонкі:

Катэгорыя·Пісьменнікі Беларусі Катэгорыя·Паэты Беларусі

Змесціва гэтай старонкі з праектаў амерыканскага фонда «Вікімедыя» дасяжнае пад сукупнай ліцэнзіяй CC BY-SA 3.0 і GFDL.